ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Ο κύριος στόχος των εκπαιδευτικών συστημάτων σήμερα δεν είναι ξεκάθαρος. Πολλοί θα προλάβουν να πουν ότι είναι η προετοιμασία των μαθητών για το μέλλον. Πώς μπορούμε όμως να προετοιμάσουμε τα παιδιά για ένα μέλλον που δεν γνωρίζουμε; Κάποτε που η εξέλιξη της ανθρωπότητας δεν ήταν τόσο έντονη, ίσως το μέλλον να ήταν πιο προβλέψιμο. Όταν μάλιστα ξέσπασε η βιομηχανική επανάσταση τότε όλα τα εκπαιδευτικά μοντέλα στόχευαν να προετοιμάσουν μέλη που θα στελέχωναν ή θα εξέλισσαν την επανάσταση αυτή. Η λειτουργική δομή μάλιστα των σχολείων βασίζονταν στις ανάγκες λειτουργίας των εργοστασίων (κουδούνι, γραμμή, διάλειμμα, πειθαρχία προσέλευσης κλπ). Σήμερα όμως τα πράγματα έχουν αλλάξει. Αν τα σχολεία μας πρέπει να διδαχτούν κάτι από το παρελθόν και την διαχρονική τους παρουσία στην ανθρώπινη κοινωνία από την βιομηχανική επανάσταση μέχρι σήμερα είναι ότι θα πρέπει να προσαρμόζονται διαρκώς στις ανάγκες της κοινωνία που καλούνται να στελεχώσουν (κάτι που – τουλάχιστον τα ελληνικά σχολεία – δεν το κάνουν). Σήμερα για παράδειγμα στόχος των σχολείων, κατά την ταπεινή μου γνώμη, δεν είναι να δίνουν έτοιμη τη γνώση στο μαθητή (γνώση που ούτως ή άλλως ο μαθητής μπορεί να βρει οπουδήποτε στο διαδίκτυο) αλλά να μαθαίνουν στον μαθητή να κρίνει ποιες πληροφορίες χρειάζεται, ώστε να τις συσχετίζει και να δημιουργεί το γνωστικό αντικείμενο που του είναι απαραίτητο και χρήσιμο.
Γελάω με την καρδιά μου όταν βλέπω κάποιους συναδέλφους να δίνουν τεράστιο και άσκοπο όγκο ασκήσεων για το σπίτι και τα παιδιά να αντιγράφουν απλά τις απαντήσεις από τα λυσάρια που έχουν ή από το διαδίκτυο ή να τις λύνουν επιστρατεύοντας τους γονείς και τους γείτονές τους και να πηγαίνουν καμαρωτά ΛΥΜΕΝΕΣ τις ασκήσεις τους στο καθηγητή που κι αυτός με τη σειρά του ικανοποιείται που οι ασκήσεις έρχονται λυμένες από το σπίτι. Με την διαδικασία αυτή βέβαια, δεν ξέρω ποιος κοροϊδεύει ποιον. Δεν θα ήταν καλύτερα λοιπόν ο καθηγητής ή ο δάσκαλος να δίνει ελεγμένες πηγές στους μαθητές ώστε αυτοί να ανατρέχουν, να βλέπουν τις πληροφορίες, να συγκρίνουν τα δεδομένα και να συζητούν με τους εκπαιδευτικούς τα αποτελέσματα της έρευνας και ΜΑΖΙ να καταλήγουν σε χρήσιμα συμπεράσματα; Με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχει από τη μια ένας κεντρικός κορμός γνώσης του αντικειμένου στον οποίο στεχεύει ο δάσκαλος (και πρέπει να υπάρχει), και από την άλλη το κάθε παιδί θα έχει μάθει ταυτόχρονα και πράγματα που το εντυπωσίασαν κατά την πορεία της έρευνας. Αυτό το δεύτερο μάλιστα δεν πρέπει να το αγνοούμε. Αφού όλοι οι άνθρωποι δεν έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα, πώς η Εκπαίδευση ΑΠΑΙΤΕΙ όλοι να μαθαίνουν τα ίδια, αυτό δεν το καταλαβαίνω και ούτε έχει νόημα ΠΛΕΟΝ.
Σήμερα λοιπόν δεν θέλουμε μαθητές παπαγαλάκια, αλλά μαθητές που θα έχουν μάθει από το σχολείο πώς να αυτομορφώνονται με την έννοια της προσωπικής βελτίωσης στον επαγγελματικό και κοινωνικό τομέα. Μόνο έτσι θα μπορούν να προσαρμόζονται σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Εμείς αντίθετα, συνεχίζοντας ακάθεκτοι και περήφανοι να δίνουμε έτοιμη τη γνώση (μέσω διδασκαλικού μονολόγου και φωτοτυπίας) αγνοούμε παντελώς τον ουσιαστικό παράγοντα της προσαρμοστικότητας – από τα πιο βασικά προσόντα ενός πολίτη του 21ου αι. – και το μόνο που πετυχαίνουμε είναι να δημιουργούμε πολίτες χωρίς κριτική σκέψη με όλα τα επακόλουθα (προσωπικά είμαι σίγουρος ότι η κοινωνική μας κατάντια είναι σοβαρό επακόλουθο μιας τέτοιας εκπαιδευτικής πολιτικής στην οποία δυστυχώς έχω συμβάλει κι εγώ).
Το σημερινό εκπαιδευτικό μοντέλο δεν εγγυάται ότι οι μαθητές θα μπορούν να είναι τόσο ευέλικτοι και πρασαρμόσιμοι στις προκλήσεις του μέλλοντός τους για το οποίο κανείς δεν είναι σίγουρος ότι οι γνώσεις που τους δίνουμε σήμερα θα τους είναι χρήσιμες. Θα πρέπει λοιπόν να κάνουμε γενναία εκπαιδευτική μεταρρύθμιση μέσω μιας υπερκομματικής και εξωκοινοβουλετικής επιτροπής πλαισιωμένης όμως από εκπαιδευτικούς που έχουν ποτιστεί από τα χνώτα της τάξης κι όχι με μεταπτυχιακούς εκπαιδευτικούς ειδικούς στη θεωρία που δεν έχουν διδάξει ποτέ, από τέτοιους έχουμε μπουχτίσει πια. Θα πρέπει επίσης να σταθούμε σοβαρά στο περιεχόμενο της ύλης που σε πολλά σημεία της είναι πανάρχαια κι άχρηστη. Θα πρέπει να βάλουμε στην ύλη στοιχεία χρήσιμα και πρακτικά για τα παιδιά. Θα πρέπει να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε κάθε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση με βάση τις πανελλήνιες εξετάσεις. Έχουμε φτάσει στο σημείο να ωθούμε τα παιδιά στις πανελλήνιες εξετάσεις χωρίς πρόγραμμα, χωρίς επαγγελματικό προσανατολισμό, έτσι, χωρίς λόγο. Λες και δεν υπάρχει επαγγελματική εκπαίδευση, λες και δεν υπάρχει τεχνική εκπαίδευση λες και οι γονείς είναι υποχρεωμένοι (μοναδικό ελληνικό φαινόμενο) να πληρώνουν αδρά τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα για να σπρώξουν τα παιδιά τους να περάσουν σε σχολές που οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στην ανεργία. Είναι λοιπόν καιρός να ξυπνήσουμε όλοι και πρώτοι οι γονείς.
Σκοπός της εκπαίδευσης πρέπει να είναι πάνω απ’ όλα οι μαθητές μας να πιστέψουν στις δυνατότητές τους και τις κλίσεις τους (γιατί το σχολείο θα πρέπει να αναδεικνύει κλίσεις και όχι να τις θάβει κάτω από ασκήσεις αρχαίων, μαθηματικών και χημείας). Αν οι μαθητές μας αφήνουν το σχολείο με πίστη στις δυνατότητές τους και με τη δυνατότητα όχι μόνο να εντοπίζουν προβλήματα αλλά και να βρίσκουν τρόπους να τα λύνουν, τότε όχι μόνο θα είναι προετοιμασμένοι για το μέλλον τους αλλά θα είναι και σε θέση να το σχεδιάζουν κιόλας. Η μεθοδολογία της σύγχρονης εκπαίδευσης δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο γνωστικό αντικείμενο αλλά και στον σχεδιασμό της σκέψης των παιδιών (κριτική σκέψη = άγνωστη πτυχή της ελληνικής εκπαίδευσης στο σύνολό της). Έτσι θα ανεβάσουμε σε ποιότητα την ελληνική εκπαίδευση κι αυτή με τη σειρά της θα ανεβάσει σε ποιότητα την ελληνική κοινωνία. Ποτέ δεν είναι αργά. Αρκεί να γίνει η αρχή με θέληση, ομαδικότητα χωρίς ατομικές σκοπιμότητες. Πρέπει να καταλάβουμε επιτέλους ότι το περιεχόμενο της ελληνικής εκπαίδευσης θα πρέπει να βασίζεται στο συμφέρον των παιδιών και όχι στο ποιες ειδικότητες έχουμε στην διάθεσή μας. Αλλά αυτό είναι θέμα που θα μας απασχολήσει άλλη φορά.
Νικόλας Φραγκιάς – 25 Απριλίου 2016

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s