Learning in the digital age – theory and practice

Advertisements

ΣΧΟΛΕΙΟ – ΔΑΣΚΑΛΟΣ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ & Ο ΔΑΣΚΑΛΟΣ
Το σύστημα θέλει τις γνώσεις να αποδεικνύονται με ένα χαρτί. Φτάνει αυτό; Φτάνει ένας βαθμός για να αποδειχτεί ότι ολοκληρώσαμε με επιτυχία την εκπαίδευση των μαθητών μας; Υπάρχει ολοκληρωμένη ή επιτυχημένη εκπαίδευση; Ποια διδακτική διαδικασία έχει σχέση με τη μάθηση και τι είναι τέλος πάντων η μάθηση; Εγώ πιστεύω ότι μάθηση είναι η ικανότητα να μπορείς να ανακαλύπτεις την αληθινή κλίση σου στην ζωή. Όσο για την εκπαίδευση; Αυτή δεν τελειώνει ποτέ, γιατί ουσία της είναι η αυτοεκπαίδευση. Θα πρέπει δηλαδή να εκπαιδευόμαστε μόνοι μας και μάλιστα από την μικρή μας ηλικία. Άρα λοιπόν, αυτά που μας πιπίλιζαν μια ζωή «Διάβασε για να αποκτήσεις κάτι, να γίνεις κάποιος στη ζωή, μελέτησε για να πάρεις προαγωγή» ή ότι «η εκπαίδευση είναι ο μόνος δρόμος για να πετύχεις κοινωνικά και οικονομικά» δεν ήταν σωστές.
Πριν μερικές δεκαετίες και μέσα από έντονες αμφισβητήσεις για τα εκπαιδευτικά συστήματα, πολλοί που εμπλέκονται στην εκπαίδευση (δάσκαλοι, κοινωνιολόγοι κλπ.) απαίτησαν εκπαίδευση εκτός ιδρυμάτων, μέσα στο κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον. Αυτό οδήγησε στην εκπαίδευση κατ’ οίκον (homeschooling). Εκεί τα παιδιά αποκτούσαν – και σε μερικά μέρη αποκτούν ακόμη – γνώσεις μέσα από βιωματικές διαδικασίες και ανακτούν αυτονομία και αυτοπεποίθηση. Με τον τρόπο αυτόν το παιδί επιλέγει αυτό που θέλει να μάθει και φυσικά αυτό είναι κάτι που του αρέσει. Συνήθως συνδέει τις δραστηριότητες της οικογένειας με την μάθηση κι αυτός ο τρόπος έχει ισχυρό το κίνητρο της ανακάλυψης της γνώσης κάτι που είναι απαραίτητο για την αυτονομία του παιδιού και την αυτοπεποίθησή του. Βέβαια και το σύστημα αυτό έχει μειονεκτήματα, αφού δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη μέθοδος, ούτε κάποια συγκεκριμένη ύλη (έστω ένας μπούσουλας ύλης) που θα πρέπει να ακολουθηθεί. Ίσως τελικά θα πρέπει να υπάρξει ένα νέο εκπαιδευτικό σύστημα που ο μαθητής να πειραματίζεται με αυτά που του αρέσουν και να δουλεύει πάνω σε αυτά. Ίσως, τέλος, θα πρέπει να «αποσχολειοποιήσουμε το σχολείο». Να αφαιρέσουμε δηλαδή από την ύλη αυτά που εμποδίζουν τους μαθητές να μάθουν. Σήμερα βλέπουμε ότι τα παιδιά έχουν άποψη και κριτικάρουν το εκπαιδευτικό σύστημα, αρκετά αξιόλογα θα έλεγα. Άλλωστε και οι δάσκαλοι θα πρέπει να αποβάλλουν την ψεύτικη περιβολή που έχουν αποκτήσει τον καιρό που έπαιρναν το πτυχίο τους και να μην παραδίδουν πλέον μαθήματα τελειοποίησης και αυθεντίας. Ο σημερινός δάσκαλος πρέπει απλά να συνοδεύει την μαθησιακή διαδικασία που ακολουθούν τα παιδιά και τα οποία τις περισσότερες φορές γνωρίζουν περισσότερα από αυτόν. Ο σημερινός δάσκαλος πρέπει να είναι ένας απλός οδηγός, να σπέρνει τους σπόρους της γνώσης, να καθοδηγεί, να προσφέρει ευκαιρίες κι αφορμές στο παιδί να εξερευνά, να εργάζεται, να συνεργάζεται, ακόμη και να παρακινεί σε συνεργασία τους συμμαθητές του. Ακόμη και η φράση «εκπαίδευση» δημιουργεί σύγχυση επειδή έχει ως βάση τη λέξη «παιδεύω» που το παιδί την εκλαμβάνει διαφορετικά. Ίσως η φράση «μαθησιακή φροντίδα» να είναι καλύτερη. Τέλος, θα πρέπει και οι εκπαιδευτικοί να σταματήσουν να θεωρούν τον εαυτό τους «παντοδύναμο» επειδή πιστεύουν ότι είναι φορείς κάποιων σημαντικών γνώσεων που όμως τις περισσότερες φορές για τα παιδιά είναι ασήμαντες. Ίσως τελικά η σχέση και η επικοινωνία με το παιδί να είναι σημαντικότερες αρετές ενός δασκάλου από το πρόγραμμα, την μεθοδολογία κλπ.
Οι ιδέες περί σχολείου και εκπαίδευσης έχουν αλλάξει κι αν ένας δάσκαλος δεν προσαρμόζεται στις νέες ιδέες θα δυσκολευτεί να έχει καλά αποτελέσματα. Θα πρέπει λοιπόν να αλλάζει και να προσαρμόζεται. Τι είπα τώρα!!! Να προσαρμόζεται. Η προσαρμογή αποτελεί πλέον βασικό προσόν του σημερινού μαθητή, του σημερινού εργαζόμενου, του σημερινού επιστήμονα. Δύσκολα όμως αυτό συμβαίνει για τους εκπαιδευτικούς και ιδιαίτερα για την πλειοψηφία των Ελλήνων εκπαιδευτικών.
Βασική αρχή κάθε αλλαγής είναι η αμφισβήτηση αυτού που πιστεύουμε. Αν μένουμε κολλημένοι σε αυτό που πιστεύουμε τότε μένουμε στάσιμοι. Η μάθηση είναι συνεχής μεταμόρφωση και πρέπει πρώτα να μεταμορφωθούν οι δάσκαλοι για να μπορέσουν να μεταμορφώσουν με τη σειρά τους και τα παιδιά. Πρώτα πρώτα αυτό που διδάσκουμε θα πρέπει να βασίζεται σε προσωπικές μας εμπειρίες. Εδώ βέβαια υπάρχει ένα πρόβλημα, αφού εμείς ανήκουμε σε μια γενιά που είχε μια καταπιεστική εκπαίδευση. Επομένως ίσως να είναι λίγο δύσκολο να αλλάξουμε ή ακόμη και να μιλήσουμε για συναίσθημα, όταν οι δάσκαλοί μας (και οι γονείς μας) δεν είχαν ή δεν μας το έδειχναν. Επίσης θα πρέπει να απολαμβάνουμε τη δουλειά μας. Οι εκπαιδευτικοί σήμερα δεν απολαμβάνουν την δουλειά τους. Έχει πολύ μεγάλη σημασία τι νιώθω όταν διδάσκω ή όταν διορθώνω γραπτά (κυρίως το δεύτερο). Είναι μεγάλο προνόμιο να είναι κανείς δάσκαλος. Καθημερινά ανανεώνεται, είναι σα να βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τη φύση και μάλιστα στην πιο αγνή της μορφή που είναι το παιδί. Άρα έχει πολύ μεγάλη σημασία η σχέση που αναπτύσσουμε με αυτό.
Μετά από τόσα χρόνια στην έδρα είμαι πλέον πεπεισμένος ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη παιδαγωγική για τη σχέση αυτή. Υπάρχουν παιδαγωγικές αρχές που προσαρμόζονται ανάλογα με συγκεκριμένες ομάδες παιδιών. Πρέπει να ακολουθούμε το ένστικτό μας και να μην επιμένουμε σε κάτι που δεν μας βγαίνει. Πρέπει να ερχόμαστε σε επαφή με την παιδική μας ηλικία και να θυμόμαστε τι μας άρεσε ή τι θα μας άρεσε στον δικό μας δάσκαλο, όπως π.χ το χαμόγελό του. Αυτά θα προσπαθούμε καθημερινά να δίνουμε στα παιδιά.

Το σχολείο μπορεί να κάνει ευτυχισμένο το παιδί και να του δώσει φτερά!
ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΟΛΕΙΟ
Η οικογένεια είναι η βάση για όλα. Από εκεί προερχόμαστε, εκεί είμαστε αποδεκτοί, εκεί έχουμε συμπαράσταση κι εκπαίδευση. Έτσι, ένα σχολείο που έχει ελάχιστη επαφή με τις οικογένειες είναι ένα σχολείο που τείνει να απομονωθεί, με αποτέλεσμα να παράγει μηχανισμούς μάθησης και σχέσεις που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα του κάθε μαθητή. Χωρίς την συμμετοχή των γονέων δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικό έργο. Η οικογένεια δεν ευθύνεται για τα κακά αποτελέσματα στο σχολείο, ευθύνεται όμως για ό,τι έχει σχέση με τη ζωή και τη συμπεριφορά του ατόμου που αναθρέφει.
Όταν το παιδί επιστρέφει από το σχολείο, η πρώτη ερώτηση που του κάνουν οι γονείς είναι… «Τι έκανες σήμερα; Τι μάθατε;», ποτέ δε ρωτούν «Πώς ένιωσες σήμερα στο σχολείο; Πέρασες καλά;». Δηλαδή έχει καταντήσει επαναστατικό και καινοτόμο να κάνει το σχολείο ευτυχισμένους μαθητές! Όταν ένα παιδί είναι ευτυχισμένο, τι κάνει; Προσπαθεί να μοιραστεί την ευτυχία του με τους γύρω του, να συνεργαστεί με το περιβάλλον του, να βοηθήσει άλλους. Για να γίνουν βέβαια όλα αυτά, θα πρέπει πρώτα να αισθάνεται καλά με τον εαυτό του και να έχει υψηλή αυτοεκτίμηση. Καλλιεργείται κάτι τέτοιο από το σημερινό σχολείο; Αμφιβάλλω! Αντίθετα, αυτό που καλλιεργείται είναι η καταπίεση μέσα από υπερβολικό όγκο εργασιών και ανούσιων στην πλειοψηφία τους γνώσεων και όλα αυτά με στόχο ένα πτυχίο. Οι γονείς ζητούν επίμονα σήμερα από το παιδί τους ένα πτυχίο. Για ποιο λόγο άραγε; Για να το οδηγήσουν στην ευτυχία ή στην επιτυχία; Το προετοιμάζουν για να ζήσει σε ένα περιβάλλον όπως εκείνο που έζησαν αυτοί ή σε ένα περιβάλλον που θα ζήσει το ίδιο το παιδί; Θέλουν έτσι να βοηθήσουν το παιδί τους να κάνει τα όνειρά του πραγματικότητα ή προσπαθούν να κάνουν τα δικά τους όνειρα πραγματικότητα;
Πρέπει να σεβόμαστε τα παιδιά. Να τα αφήσουμε να αναπτυχθούν όπως θέλουν αυτά κι όχι όπως θέλουμε εμείς. Αν θέλουμε μια διαφορετική κοινωνία το μόνο που πρέπει να κάνουμε είναι να τα αγαπάμε κι αυτά να αγαπούν το ένα το άλλο. Η γνώση θα εμφανιστεί μόνη της. Τα παιδιά που δεν αγαπήθηκαν ποτέ, δύσκολα θα μάθουν να αγαπούν. Αρκετά από αυτά που τους μαθαίνει το σχολείο σήμερα είναι ασήμαντα και δεν δίνουν εφόδια για ν’ αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής. Γι’ αυτό και βαριούνται αφάνταστα σήμερα μέσα στην σχολική τάξη. Όλοι μιλούν στα παιδιά για πρόοδο, δημοκρατία, ελευθερία, έναν καλύτερο κόσμο. Από την άλλη το σημερινό σύστημα θέλει τα παιδιά να εργάζονται ατομικά (μη μιλάτε μεταξύ σας…) και να ανταγωνίζονται για στόχους άνευ αξίας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο βαθμός βρίσκεται στην απόλυτη προτεραιότητά τους χωρίς να δίνουν σημασία στο τι μαθαίνουν. Το σύστημα μάλιστα, δεν ζητάει ούτε την γνώμη των παιδιών, τουλάχιστον για τα απλά πράγματα (προγράμματα, εκδρομές κλπ). Αγνοεί πώς αισθάνονται τα παιδιά. Θα ήταν υπέροχο τα σχολεία να λειτουργούν με τέτοιον τρόπο. Τα παιδιά θα ήθελαν να πάνε μόνα τους σχολείο χωρίς να τους το επιβάλλουν οι γονείς τους. Για να γίνει αυτό θα πρέπει το παιδί να χαίρεται στο σχολείο, να παίζει, να νιώθει ελεύθερο μέσα σ’ αυτό. Όσο για τα μεγαλύτερα παιδιά, το σχολείο θα έπρεπε να είναι το μέρος όπου θα επέλεγαν τι να μάθουν και πώς να το μάθουν. Αυτά τα τελυταία τα πιστεύω ακράδαντα κι ας με λένε αιρετικό και τολμηρό πολλοί συνάδελφοι. Κι όμως έχουν γίνει προσπάθειες προς αυτήν την κατεύθυνση.
Έγιναν πειράματα. Πολλοί προσπάθησαν να αλλάξουν τη δομή του σχολείου. Έγιναν πολλές προσπάθειες, είναι αλήθεια. Η βάση όμως κατά τη γνώμη μου είναι μία. Τα παιδιά έχουν τα δικά τους όνειρα και τις δικές τους προσδοκίες. Οι προσδοκίες των γονιών είναι δικές τους και όχι των παιδιών τους. Εμείς οι εκπαιδευτικοί πρέπει να καταλάβουμε ότι μια και μοναδική μέθοδος ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ, το καλύτερο παράδειγμα ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ. Υπάρχουν αμφιβολίες για πολλά, αλλά όλα συμβάλλουν στην βελτίωση της εκπαίδευσης. Τα παιδιά αν είχαν φωνή θα έλεγαν: «Φτάνει πια! Ούτε η επιστήμη, ούτε οι εξετάσεις, ούτε οι βαθμοί μπορούν να οριοθετήσουν την ελπίδα και τα όνειρά μας!».
(Οι σκέψεις αυτές βγήκαν στην επιφάνεια του μυαλού μου και συναρμολόγησαν το παραπάνω κείμενο, μετά από συζητήσεις που είχα με συναδέλφους αλλά και επιφανείς ομιλητές τα τελευταία χρόνια.)
ΝΦ

Για ποια παιδιά του σήμερα μιλάμε…

Κάποτε τα απογεύματα έβλεπες παιδιά που είχαν σχολάσει από το σχολείο κι είχαν τελειώσει την μελέτη στο σπίτι (αυτά τα λίγα και ουσιαστικά που έβαζαν οι τότε δάσκαλοί μας χωρίς φωτοτυπίες φυσικά), να παίζουν, να τρέχουν, να γελούν… Σήμερα τα απογεύματα βλέπεις παιδιά που έχουν σχολάσει από το σχολείο τους, πάλι με τσάντα στην πλάτη, σκυθρωπά, προβληματισμένα να πηγαίνουν πάλι σχολείο για να ξαναδιδαχτούν αυτά που διδάχτηκαν στο άλλο, το πρωινό σχολείο που δεν τους τα μαθαίνει καλά, αλλά χρειάζεται να ξεπαραδιαστεί η τσέπη του μπαμπά για να εντυπωθούν γνώση που θα τους είναι άχρηστη τουλάχιστον κατά το ήμισυ στη ζωή τους. Παραλογισμός μεγαλειώδης….

Ακόμη και ο αθλητισμός που κάναμε κάποτε ήταν απρογραμμάτιστος και μόνο για το κέφι μας και τη διασκέδασή μας. Σήμερα τα παιδιά τρέχουν προγραμματισμένα σε ακαδημίες κι αθλητικά κέντρα υπακούοντας προπονητές που νομίζουν ότι οι ίδιοι είναι σούπερ ειδικοί ξερόλες κι έχουν μπροστά τους επαγγελματίες αθλητές, που τους αγχώνουν με τις αθλητικές (δήθεν) υποχρεώσεις τους και όλα αυτά, τις περισσότερες φορές, με την σύμφωνη γνώμη των γονέων. Αυτοί πάλι με τη σειρά τους νομίζουν ότι έχουν γεννήσει τουλάχιστον έναν Μέσι ή έναν Διαμαντίδη και αγχώνονται στην εξέδρα και φωνάζουν και τσακώνονται και όλα αυτά τις περισσότερες φορές για να ικανοποιήσουν τον δικό τους εγωισμό ή για να μην πηγαίνει άδικος ο δικός τους κόπος και τα δρομολόγια που έχουν κάνει και η βενζίνη που έχουν κάψει κλπ. Κανείς δεν προσπαθεί να κάνει το όνειρο του παιδιού του πραγματικότητα αφού δεν ξέρει τι όνειρα έχει και τι θέλει. Μήπως έχει κουβεντιάσει ποτέ μαζί του σοβαρά; Όλοι οι γονείς σήμερα προσπαθούν να κάνουν πραγματικότητα τα όνειρα που έχουν οι ίδιοι για τα παιδιά τους! Παραλογισμός που φτάνει στα όρια της σχιζοφρένειας.

Μόλις σε λίγες γραμμές περιέγραψα την καθημερινότητα των περισσοτέρων από εμάς που έχουμε μικρά παιδιά σε αυτή τη χώρα. Εμάς που είμαστε ευαίσθητοι στα δημοκρατικά ιδεώδη και στις αρχές της ελευθερίας που γέννησε η χώρα μας και οι ένδοξοι πρόγονοί μας, αλλά ταυτόχρονα καταπατητές της παιδικής ανεμελιάς και ηρεμίας των απογόνων μας. Παραλογισμός χωρίς όρια!

Ν.Φ