ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ – ΑΝΑΔΟΜΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΓΝΩΣΗΣ

7. Αναδόμηση της προϋπάρχουσας γνώσης – (Οι μαθητές πρέπει να μάθουν πώς να επιλύουν τις εσωτερικές αντιφάσεις και να αναδομούν τις υπάρχουσες γνώσεις τους)

Αποτελέσματα ερευνών

Ορισμένες φορές η προϋπάρχουσα γνώση μπορεί να σταθεί εμπόδιο στην κατανόηση νέων πληροφοριών. Αν και αυτό συμβαίνει συχνά στα μαθηματικά, μπορεί να ισχύει για όλα τα γνωστικά πεδία. Αυτό συμβαίνει επειδή η τρέχουσα κατανόησή μας του φυσικού και κοινωνικού περιβάλλοντος, της ιστορίας, της θεωρητικής αντίληψης για τους αριθμούς, κλπ., είναι προϊόν χιλιάδων ετών πολιτισμικής δραστηριότητας που όμως αλλάζει διαχρονικά  τους τρόπους εξήγησης των φαινομένων. Για παράδειγμα, στον τομέα των μαθηματικών, πολλά παιδιά κάνουν λάθος όταν χρησιμοποιούν κλάσματα, επειδή χρησιμοποιούν κανόνες που ισχύουν για τους φυσικούς αριθμούς μόνο.

Στην τάξη

Τι μπορούν να κάνουν οι εκπαιδευτικοί για να διευκολύνουν την κατανόηση των φαινομενικά αντιφατικών πληροφοριών;

  • Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να γνωρίζουν ότι οι μαθητές τους έχουν προϋπάρχουσες γνώσεις και ελλιπή κατανόηση κάποιων εννοιών που μπορεί να έρχονται σε αντίθεση με όσα διδάσκονται στο σχολείο.
  • Για το λόγο αυτό θα πρέπει να δημιουργούμε τέτοιο μαθησιακό περιβάλλον στο οποίο οι μαθητές να εξωτερικεύουν αυτές τις αντιφάσεις και να τις επιλύουν.
  • Οι επιστημονικές εξηγήσεις πρέπει να επιλύονται με σαφήνεια και με κατάλληλα παραδείγματα.
  • Για να δώσουμε χρόνο στους μαθητές να αναδιαρθρώσουν κάποιες αντιλήψεις καλό είναι να διδάσκουμε λιγότερες θεματικές ενότητες αλλά σε μεγαλύτερο βάθος.

ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ – ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΑΥΤΟΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΣΩΣΤΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ

6. Ανάγκη για αυτοέλεγχο της γνώσης – (Οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν πώς να σχεδιάζουν και να παρακολουθούν τη μάθησή τους, πώς να θέτουν τους δικούς τους μαθησιακούς στόχους και πώς να διορθώνουν τα λάθη τους.)

Αποτελέσματα ερευνών

  • Ο όρος «αυτοέλεγχος» χρησιμοποιείται εδώ για να δείξει την ικανότητα των μαθητών να παρακολουθούν τη δική τους μάθηση, να κατανοούν πότε κάνουν λάθη και να ξέρουν πώς να τα διορθώνουν (τους δίνουμε τα κατάλληλα προγράμματα γι’ αυτό). Ο αυτοέλεγχος δεν είναι το ίδιο με τη στρατηγική. Οι άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιήσουν στρατηγικές για να μαθαίνουν μηχανικά, χωρίς να έχουν πλήρη επίγνωση του τι κάνουν. Ο αυτοέλεγχος περιλαμβάνει την ανάπτυξη ειδικών στρατηγικών που βοηθούν τους μαθητές να αξιολογούν τη μάθησή τους, να ελέγχουν την κατανόησή τους και να διορθώνουν λάθη τους όταν χρειάζεται.

  • Σωστή αντίδραση μπορεί να αναπτυχθεί μέσα από συζητήσεις, όπου τα παιδιά ενθαρρύνονται να εκφράσουν τις απόψεις τους και να τις υπερασπιστούν απέναντι στους συμμαθητές τους.

Στην τάξη

Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές να αυτοαξιολογούνται και να αντιδρούν σωστά με την παροχή ευκαιριών:

  • Να σχεδιάζουν πώς να λύνουν προβλήματα, πώς να κάνουν πειράματα και πώς να μελετούν ένα κείμενο.
  • Να αξιολογούν καταστάσεις και να αυτοαξιολογούνται με ειλικρίνεια.
  • Να ελέγχουν τον τρόπο σκέψης τους και να προσπαθούν να κατανοήσουν διαδικασίες με ρωτήσεις στον εαυτό τους του τύπου, «γιατί το κάνω αυτό;» «Πόσο καλά το έχω κάνει;» «Τι μου μένει να κάνω και πώς σε συνάρτηση με το χρόνο που μου απομένει;» κλπ
  • Να είναι ρεαλιστές με τον εαυτό τους και να γνωρίζουν την πραγματική τους αξία, «Είμαι καλός στη Γλώσσα, αλλά θέλω προσπάθεια στα Μαθηματικά» κλπ
  • Να ορίζουν δικούς τους μαθησιακούς στόχους.
  • Να γνωρίζουν τις αποτελεσματικές στρατηγικές μάθησης και να γνωρίζουν πότε να τις χρησιμοποιούν.

ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ – ΣΩΣΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ

5. Σωστή στρατηγική – (Οι άνθρωποι μαθαίνουν αξιοποιώντας αποτελεσματικές και ευέλικτες στρατηγικές που τους βοηθούν να κατανοούν λογικά, να μαθαίνουν και να επιλύουν προβλήματα.)

Αποτελέσματα ερευνών

Τα παιδιά αναπτύσσουν στρατηγικές για να βοηθήσουν τον εαυτό τους στην επίλυση των προβλημάτων από μικρή ηλικία. Για παράδειγμα, όταν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας πάνε στο σούπερ μάρκετ για να αγοράσουν κάποια είδη, τα επαναλαμβάνουν συχνά στο δρόμο για να τα θυμούνται καλύτερα. Τα παιδιά αυτά έχουν ανακαλύψει την επανάληψη ως στρατηγική στη βελτίωση της μνήμης τους, χωρίς κανείς να τους το έχει υποδείξει. Όταν πάνε στο σχολείο, τα παιδιά χρειάζονται βοήθεια από τους εκπαιδευτικούς να αναπτύξουν ανάλογες στρατηγικές για την επίλυση μαθηματικών προβλημάτων, για την κατανόηση κειμένων, όταν μαθαίνουν από άλλους συμμαθητές τους ή από το δάσκαλο κλπ. Η έρευνα δείχνει ότι αν οι εκπαιδευτικοί κάνουν συστηματικές προσπάθειες να διδάξουν τέτοιες στρατηγικές μάθησης στα παιδιά μόνο σημαντικά οφέλη μπορεί να προκύψουν. Όσο ευρύτερο είναι το φάσμα των στρατηγικών που τα παιδιά μπορούν να χρησιμοποιούν σωστά, τόσο πιο επιτυχημένη μπορεί να είναι η επίλυση προβλημάτων, στην ανάγνωση, στην κατανόηση κειμένου και στη μάθηση γενικότερα.

Στην τάξη

Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να αναγνωρίσουν στους μαθητές τους την τάση να κατέχουν στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων στις διάφορες φάσεις της μαθησιακής διαδικασίας. Οι στρατηγικές αυτές μπορούν να δοθούν στους μαθητές μας άμεσα ή έμμεσα. Άμεσα αν για παράδειγμα δείξουν στους μαθητές τους τον τρόπο κατά τον οποίο θα μπορούν να εντοπίζουν τις λέξεις-κλειδιά ενός κειμένου και να βγάζουν την περίληψη. Έμμεσα μπορεί να γίνει αν δώσουμε για παράδειγμα μια εργασία και ταυτόχρονα ένα μοντέλο που θα πρέπει να ακολουθήσουν τα παιδιά για να φτάσουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα.

Επιθυμητό είναι, τέλος, να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύσσουν δικές τους στρατηγικές για να μην έχουν σε όλες τις δυσκολίες ανάγκη τη βοήθεια του δάσκαλού τους. Αυτό σημαίνει τέλος ότι δεν πρέπει να επιμένουμε αποκλειστικά «στον τρόπο του βιβλίου» αλλά να δεχόμαστε οποιαδήποτε λογική μέθοδο που επιλύει προβλήματα και είναι κατανοητή καλύτερα από το παιδί.

ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ – ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ ΝΕΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΠΑΛΙΑ ΓΝΩΣΗ

4. Συσχετισμός νέων πληροφοριών με παλιά γνώση – (Οι νέες γνώσεις χτίζονται πάνω στο τι έχουμε ήδη κατανοήσει).

Αποτελέσματα ερευνών

  • Η ιδέα ότι οι άνθρωποι  μαθαίνουν κάτι νέο με βάση αυτό που ήδη ξέρουν δεν είναι νέο. Είναι όμως πραγματικά ζωτικής σημασίας ζήτημα, όταν ξεκινάμε τη διδασκαλία μας έχοντας κατά νου αυτό το πράγμα.
  • Οι άνθρωποι πρέπει να ενεργοποιούν τις προϋπάρχουσες γνώσεις, γιατί πάνω σ’ αυτές θα χτίσουν τις καινούργιες.

Στην τάξη

Οι δάσκαλοι μπορούν να ενεργοποιήσουν την προϋπάρχουσα γνώση των μαθητών και να τη χρησιμοποιήσουν για μαθησιακούς σκοπούς με διάφορους τρόπους…

  • Συζητάμε το περιεχόμενο του νέου μαθήματος πριν το δώσουμε στους μαθητές μας για να βεβαιωθούμε ότι τα παιδιά έχουν κατακτήσει την απαιτούμενη γνώση που θα μας βοηθήσει και θα τα βοηθήσει να κατακτήσουν και τη νέα.
  • Συχνά η προϋπάρχουσα γνώση των μαθητών δεν είναι πλήρης ή υπάρχουν παρανοήσεις. Αυτές τις παρανοήσεις θα πρέπει να ανακαλύψουμε και να τις διορθώσουμε έγκαιρα.
  • Πολλές φορές είναι αναγκαίο να κάνουμε σοβαρές επαναλήψεις με τους μαθητές μας όταν οι προϋπάρχουσες γνώσεις έχουν σοβαρές ατέλειες. Ίσως χρειαστεί να αναθέσουμε ενισχυτικές εργασίες για το σκοπό αυτό.
  • Ο δάσκαλος μπορεί επίσης με κάποιο τρόπο να βοηθήσει τους μαθητές του να βρουν τη σχέση ανάμεσα στην προϋπάρχουσα και τη νέα γνώση. Αυτό μπορεί να γίνει με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο που θα υποδείξει ο δάσκαλος και που θα μπορούν να χρησιμοποιούν συχνά οι μαθητές για το σκοπό αυτό.

ΠΩΣ ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ – ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ

3. Δραστηριότητες με νόημα και σκοπιμότητα – (Οι άνθρωποι μαθαίνουν καλύτερα όταν συμμετέχουν σε δραστηριότητες που είναι χρήσιμες στη ζωή τους).

Αποτελέσματα ερευνών

Πολλές σχολικές δραστηριότητες δεν έχουν κανένα νόημα αφού οι μαθητές δεν κατανοούν ούτε γιατί τις κάνουν, ούτε ποιος είναι ο σκοπός τους. Μάλιστα πολλές τέτοιες δραστηριότητες έχουν νόημα για κάποιους μαθητές, αλλά δεν έχουν νόημα για άλλους με διαφορετική κουλτούρα και τρόπο σκέψης.

Στην τάξη

Οι δραστηριότητές μας μέσα στην τάξη θα πρέπει να έχουν πρακτική και νόημα αντί να ακολουθούμε «κατά γράμμα» την επίσημη κατευθυντήρια γραμμή.

  • Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να βελτιώσουν τον προφορικό τους λόγο, όχι μόνο μέσω της εξέτασης των μαθημάτων, αλλά και μέσα από «τυχαίες» συζητήσεις.
  • Μπορούν να διαπραγματευτούν ένα θέμα καλώντας κάποιον επιστήμονα που θα τους μιλήσει και θα συζητήσει μαζί τους, παρά να διαβάσουν το σχετικό κείμενο από το σχολικό βιβλίο και να το «αποστηθίσουν».
  • Μπορούν να πειραματιστούν βλέποντας ένα σχετικό video ή επισκεπτόμενοι το σχολικό εργαστήριο, παρά μελετώντας τις φωτογραφίες του σχολικού βιβλίου.
  • Είναι επίσης σημαντικό να γνωρίζουμε τις πολιτιστικές διαφορές των μαθητών μας, να τις σεβόμαστε και να τις θεωρούμε ως πλεονέκτημα προς αξιοποίηση και όχι ως ελάττωμα.